BÀN VỀ "TỬ TẾ - SỐNG TỬ TẾ - NGƯỜI TỬ TẾ " 

* Tử tế là gì

Tử tế là một khía cạnh đạo đức của mỗi con người trong cuộc sống. Mỗi ai trong cuộc sống này đều tồn tại dựa trên những mối quan hệ xã hội, quan hệ ứng xử giữa người với nhau. Trong đó có chuyện “tử tế”. Vậy tử tế là gì?

Tử tế trong tiếng Hán là sự cẩn thận từ những việc nhỏ. Người tử tế là người sống lương thiện, biết thương người, làm những việc công ích, biết chối bỏ những vinh quang bổng lộc không xứng đáng được hưởng… không làm điều độc ác, sống tốt với mọi người.. Trong biết bao nhiêu bộn bề của cuộc sống đương đại, đối mặt với thực tế là nhiều giá trị nhân văn bị đang bị đe dọa, nhiều người muốn góp phần vào tạo ra thay đổi, làm cho xã hội tử tế hơn. Đã có một vài ý kiến đặt ra rằng cần phải hiểu thế nào là tử tế và để sống tử tế người ta cần phải bắt đầu từ đâu hay làm thế nào để nhận diện, đo lường được mức độ tử tế trong xã hội? Đây là những câu hỏi quan trọng, cần phải làm rõ về mặt khái niệm, dù rằng khó có thể đưa ra một câu trả lời trọn vẹn, khuôn mẫu bởi tính phức hợp, đa nghĩa, nhiều chiều kích của vấn đề. Chính vì thế, mỗi cá nhân có thể tự tìm ra cho mình câu trả lời phù hợp, những gì bàn luận dưới đây chỉ nên coi là một cách nhìn.

-   Cứ như điều tôi biết thì tử tế đã từng được hiểu là sự biết điều, không làm việc gì quá mức của các quy chuẩn văn hóa chung và riêng (trước hết là quy chuẩn về đạo đức và pháp luật). Chẳng hạn, không lạm dụng quyền và lợi ích mà mình đáng được hưởng, cũng không cố tình giảm bớt bổn phận mà mình phải thực hiện, không làm thiệt hại đến quyền và lợi ích của người khác. Trong quan hệ cá nhân cũng như trong quan hệ với công việc, kể cả việc dân, việc nước đều phải vậy. Anh cả lấy quyền huynh trưởng để giành phần nhiều hơn các em trong việc phân chia tài sản thừa kế của bố mẹ để lại, thì là một người anh không tử tế. Quan chức lạm quyền là vi phạm vào tính cách tử tế, quan chức tham nhũng cũng cùng một giuộc ấy.

-    Ở một khía cạnh khác, tử tế luôn đi liền với tính trung thực, không lừa dối, không giả tạo, ngụy tạo, không bưng bít giấu diếm, không thủ đoạn, và do đó tử tế cũng có nghĩa là đàng hoàng, công khai, minh bạch. Mọi sự lừa đảo, gian dối, che giấu sự thật,… đã mặc nhiên phủ định tính cách tử tế từ bản chất. Thế mà hiện nay ở nước ta sự dối trá đã trở thành căn bệnh phổ biến trong xã hội. Sự dối trá đã và đang hiện hữu trong khắp mọi ngõ ngách của đời sống KT-XH. Biết nói dối, biết che giấu sự thật đã trở thành nhu cầu sống, thành kỹ năng sống của nhiều người. Bây giờ, chúng ta nhìn vào đâu cũng phải cảnh giác, phải nghi ngờ về mức độ chân thực, phải đặt ra câu hỏi: thật được mấy %? Nào là gian lận trong sản xuất, kinh doanh, nào là không trung thực trong học hành thi cử, trong nghiên cứu khoa học, trong phong cấp học hàm, nào là man trá trong thi đua khen thưởng, phong tặng các danh hiệu cao quí, nào là lừa bịp, khuất tất trong quản lý KT-XH, v.v. & v.v.! … Các hành vi đó đều gọi là thủ đoạn, mà đã là thủ đoạn thì đều có bản chất là xảo trá, nó gây thiệt hại cho cả cộng đồng và đất nước.

-   Tính cách tử tế còn biểu hiện ra ở cách ứng xử, giao tiếp với người xung quanh, mà chúng ta vẫn gọi là văn hóa ứng xử, văn hóa giao tiếp. Phải lịch sự, văn minh, nhã nhặn, luôn tôn trọng người khác, không trịch thượng, không hách dịch. Người già đối với người trẻ phải luôn gương mẫu về yêu cầu này, quan chức đối với dân càng phải nghiêm túc thật sự hơn. Nếu không làm được như thế thì đều là loại người không tử tế.

-   Tử tế còn bao hàm cả yêu cầu Nói và Làm phải đi đôi với nhau, không thể nói một đàng mà làm một nẻo, không thủy chung như nhất. Người bố hứa với các con là sẽ có phần thưởng khi đạt được điểm giỏi hoặc Học sinh tiên tiến trở lên, nhưng khi các con báo cáo thành tích với bố thì bố vẫn lặng thinh rồi sau đó lờ đi hẳn, thì đó là một biểu hiện không tử tế của bố. Chính quyền thanh toán tiền đền bù đất bị thu hồi cho dân thấp hơn rất nhiều so với thông báo chính thức trước đó, chính quyền đã hứa với dân rất nhiều điều tốt đẹp nhưng không hề triển khai hoặc chỉ triển khai lấy lệ vài việc vặt,… thì hẳn nhiên chính quyền ấy không thể gọi là tử tế.

-    Tính cách tử tế bao chứa cả sự bao dung, không làm khó, không bắt nạt với người yếu thế, ngay cả với đối thủ, với kẻ thù đã ở vị thế thua bại, với người phạm tội đã hối cải. Có lẽ đây là nét đặc thù của sự tử tế Việt Nam, chỉ có ở Việt Nam, mà lịch sử chống ngoại xâm phương Bắc đã ghi lại nhiều lần.

-    Có thể coi đỉnh cao của tính cách tử tế là Lòng Vị Tha được không?

Ở đó, sự chia sẻ, chăm lo vô tư cho người khác đã đạt đến tột đỉnh là có thể chấp nhận hy sinh quyền và lợi ích của cá nhân mình, kể cả mạng sống. Tấm gương hy sinh thân mình của người lái xe khách, của tổ bay trên máy bay quân sự gặp nạn là điển hình của những sự tử tế cao thượng

Sống tử tế là gì?


-   Sống tử tế, trước hết là sống thật với chính bản thân mình, làm những điều mình cho là đúng và nói những điều mình suy nghĩ. Nếu chúng ta mãi nói dối, tôn vinh những giá trị ảo và không thật thì chúng ta góp phần vào duy trì những điều dối trá và tệ hại trong xã hội. Để cuối đời khi gần đất xa trời mới thấy hận vì mình không dám sống thật là mình. Như vậy, hơn lúc nào như lúc này, hãy khởi đầu việc sống tử tế bằng cách nói những điều thật lòng.

-   Sống tử tế là bao dung với những điều khác biệt trong xã hội. Bao dung và tôn trọng những khác biệt chính là tạo môi trường cho những sáng tạo và đột phá. Nếu kỳ thị, chối bỏ hoặc trừng phạt người khác vì họ nghĩ không giống mình, quan điểm khác mình thì vô hình chung đã vi phạm giá trị đạo đức. Con người chẳng ai giống ai và con người có quyền được là chính mình, đó cũng là sự đa dạng tự nhiên và cần thiết để xã hội phát triển. 

-   Sống tử tế là tôn trọng con người, không sử dụng con người để phục vụ cho lợi ích của mình, dù đó là lợi ích cá nhân hay tập thể. Việc hy sinh cá nhân để phục vụ quyền lợi của tập thể chỉ là ngụy biện, vì đã là con người thì không thể hy sinh để phục vụ cho người khác, đặc biệt, khi những quyền lợi tập thể thật mơ hồ, nhiều khi đánh đồng với quyền lợi một nhóm nhỏ thâu tóm quyền lực hơn là quảng đại quần chúng. Chính vì vậy, sống tử tế là tôn trọng quyền con người, coi mỗi người đều là bình đẳng, lợi ích phải được tôn trọng và bảo vệ như nhau.

-    Sống tử tế cũng là đứng đúng chỗ của mình trong xã hội. Công an giao thông đứng ở trên bục để điều hành dòng xe thông suốt, hơn là đứng khuất sau ngã tư để rình bắt người vi phạm. Giáo viên đứng trên bục giảng ở trường để truyền cảm hứng học hỏi, hơn là tập trung dạy thêm ở nhà kiếm tiền. Bác sĩ đứng đúng chỗ của mình là bên giường bệnh, chứ không phải ở quầy dược phẩm để kê đơn lấy tiền hoa hồng của hãng dược. Mỗi người làm tròn bổn phận của mình, đối đãi đúng mực với người khác thì cũng đồng nghĩa mình được đối xử tử tế bởi người khác.

-   Sống tử tế, suy cho cùng là sống tự do theo cách mình mong muốn. Đừng để những khuôn mẫu, những bạo quyền, và nỗi sợ cướp đi nhân phẩm của mình. Tin là thấy, hãy tin vào bản chất tốt của con người, và con người có quyền đặt ra những nguyên tắc sống cho mình. Hãy bắt đầu bằng những nguyên tắc đơn giản nhất: không gây hại cho người khác để thanh thản nói rằng "tôi là người tử tế!".

 Hãy sống như đời sông để biết yêu nguồn cội

 Hãy sống như đồi núi vươn tới những tầm cao

 Hãy sống như biển trào, như biển trào để thấy bờ bến rộng

 Hãy sống như ước vọng để thấy đời mênh mông

 Và sao không là gió, là mây để thấy trời bao la

 Và sao không là phù sa rót mỡ màu cho hoa

 Sao không là bài ca của tình yêu đôi lứa

 Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư

* Thế nào là người tử tế


      Tôi muốn chúng ta cùng tham gia trả lời câu hỏi này.

Thật ra làm người tử tế không khó, chúng ta cứ hay hình tượng hóa người tử tế là phải thế này thế nọ với người khác mà quên đi rằng người tử tế là người biết cách đối xử tốt với chính cuộc đời của mình trước đã. Vì khi  cư xử tốt với chính mình; không bê tha, không tham lam, không có những suy nghĩ tiêu cực thì  sẽ tạo động lực sống cho rất nhiều người nhìn vào mà vươn lên. Tôi tạm nghĩ một người tử tế phải có ít nhất một trong những tiêu chuẩn sau:

  • Người tử tế là người luôn nghĩ về sự tử tế.
  • Người tử tế là người mắc lỗi hoặc phạm sai lầm nhưng biết xin lỗi, sửa sai.
  • Người tử tế là người dám nói lên sự thật.
  • Người tử tế là người biết mang ơn.
  • Người tử tế là người biết chia sẻ với người khác.
  • Người tử tế là người không làm cho những người sống quanh mình hoặc dưới quyền mình sợ hãi.
  • Người tử tế là người không xu nịnh.
  • Người tử tế là người biết dừng đúng lúc những ham muốn của mình.
  • Người tử tế là người có khả năng thừa nhận người khác.
  • Người tử tế là người không đố kị.
  • Người tử tế là người không bôi nhọ người khác.
  • Người tử tế là người dùng những đồng tiền lao động chân chính của mình giúp đỡ người khó khăn hơn.
  • Người tử tế là người luôn thấy mình cần phải học hỏi hàng ngày.
  • Người tử tế là người có khát vọng.
  • Người tử tế là người biết nổi giận với những bất công.
  • Người tử tế là người không nghi ngờ thiện chí của người khác.
  • Người tử tế là người luôn tìm thấy sự tử tế của người khác….          

Phần tiếp theo xin các thầy cô, cán bộ , công nhân viên điền tiếp

Chúc thầy cô, cán bộ, công nhân viên  ngày nghỉ cuối tuần vui vẻ và giành một chút thời gian nghĩ về sự tử tế của con người ,của chính mình và của trường mình hiện nay.

  Lê Kim Mỹ.